شهر ورزنه مركزبخش بن رود در فاصله ي 105 كيلومتري جنوب  شرقي شهر  اصفهان قرار گرفته و محدود است از شمال به راه آهن سراسري ، ازجنوب به اراضي مزروعي ورزنه، از شرق به اراضي مرزوعي و تالاب گاوخوني(درفاصله25 كيلومتري و  نزديكترين نقطه به تالاب ) و از غرب به مزارع كشاورزي و روستاهاي اشكهران و بزم و قلعه امام اين شهر در طول جغرافيايي52درجه و39 دقيقه شرقي و عرض 32 درجه و 25 دقيقه ي شمالي واقع شده و11549 نفر جمعيت و 8/229 هكتار وسعت و تراكم در شهر معادل 9/45 نفر در هكتار و ارتفاع آن از سطح دريا 1475 متر است و شهر ورزنه به شكل دايره بوده و گسترش به سوي شمال دارد و خندقي گرداگرد آن را از قديم الايام قرار گرفته بعد از انقلاب روي آن را پوشانده و عنوان خيابان استفاده مي شود رودخانه زاينده رود از شمال شهر عبور كرده شهر را به دو قسمت شمالي جنوبي تقسيم مي كند قسمت شمالي آن نوساز، و تقريبا بعد از سال 58 شكل گرفته و شهرك امام جعفر صادق عليه السلام نام دارد.

اوضاع اقليمي آب و هوا:

شهر ورزنه به علت نزديكي به كوير داراي آب و هواي گرم و خشك مي باشد به طوري كه ماههاي مرداد و شهريور از حداكثر خشكي هوا برخوردار و ميزان متوسط بارندگي در ورزنه 80 ميليمتر است.

حداكثر سرعت باد در ورزنه 35 متر در ثانيه و جهت وزش با اغلب ، شمال غربي به جنوب شرقي است.ولي جريان باد غربي به شرقي هم وجود دارد .رطوبت نسبي در اواخر ساعات شب و صبحا بيشتر از ساير ساعات شبانه روز است و قبل از طلوع آفتاب به حداكثر و حداقل آن بعد از ظهر است.

معدل حداكثر در جه حرارت در بخش بن رود در تيرماه 42 درجه و معدل حداقل در آذر ماه 5.6 درجه و متوسط درجه حرارت ورزنه 14.1 درجه سانتيگراد است.

 

تالاب گاوخوني

تالاب در كتب جغرافيايي قديم به صورت گاوخاني –گاوخانه نيز آمده است .و به معني چاه بزرگ است . تالاب گاوخاني كه محل شكارگاه صيادان است داراي پرندگاني از قبيل انواع اردك –غاز –قو –حواصيل –فلامينگو و بسياري از پرندگان آبزي مي باشد . اغلب پرندگان تالابي كشور و شوروي سابق با شروع فصل پاييز به اين تالاب زيبا كوچ كرده و زمستان را در اين تالاب سپري ميكنند .

در كتب مشهور و لغت نامه ها درباره وجه تسميه شهر ورزنه مطلب گويايي نيست . ليكن ورزنه را همان واژه و رغنه به معني پهن و گسترده كه ريشه در زبان زردشت دارد و نيز در زندگان كه همان كشاورزان و دامپروان مي باشد معني كرد ه اند . مسجد جامع كه طق نوشته روي كاشيكاريهاي آن بناي اوليه مسجد بر روي ويرانه هاي يك آتشكده زرتشي بنا شده مربوط به دوره حكومت شاهرخ بهادرخانه پسر امير تيمور به سال 847 هجري قمري مورد تعمير و باز سازي قرار گرفته است .

رباط شاه عباسي كه از بناهاي محمد علي بيك و محل استراحت مسافرين در قديم بوده همچنين پل قديمي ورزنه كه بر روي رودخانه زايند رود ساخته شده هفت دانه آن چند كبوترخانه و آب انبار قديمي از جمله آثار تاريخي اين شهر محسوب ميگردند .

وضعيت تاريخي :

ورزنه شهري است تاريخي از دوره ساسانيان كه نژاد مردم آن آريايي است و آثار تاريخي بسياري كه در اين شهر وجود داشته و دارد بيانگر وضعيت تاريخي شهر مي باشد مانند : مسجد جامع –پل قديمي –رباط شاه عباسي –آب انبارهاي قديمي كبوتر خانه هاي زيبا و بقاياي آسيابهاي آبي كه در مسير رودخانه زاينده رود قراردارد حكايت از قدمت شهر دارند .

شهر قديم به شكل دايره و خندقي گرداگرد آنرا فراگرفته كه بعد از پيروزي انقلاب روي آن پوشانده شده و هم اكنون مسير آن بعنوان خيابان از آن استفاده ميشود . ورزنه در روزگاراني كه تحت سلطه و نفوذ حكام شهر تاريخي يزد قرار داشته ديوارهاي بلند و عريض بوده و تنها از دروازه هاي مشخص ورود و خروج انجام ميگرفته است .  برگرفته از سایت میراث ورزنه www.varzanehmiras.ir